Ölüler Günü: ataları onurlandırmak.

Ataların günleri, ülke ülke

Neredeyse her geleneğin ölüleri karşılamak için kendi günleri var. İzini bulabildiklerimiz burada, kaynakları sayfanın sonunda.

Meksika’da ölüler günü

Día de Muertos ekim sonunda ve kasım başında, özellikle 1 ve 2 Kasım’da kutlanır. UNESCO onu 2008’de Somut Olmayan Kültürel Miras listesine aldı: aileler mezarlıktan eve uzanan yola taç yaprakları, mumlar ve sunular serer, ölenin sevdiği yemekleri de sunağa ve mezara koyar (UNESCO).

Ofrenda üzerinde her şeyin bir anlamı var: ölülerin susuzluğu için su, arındıran tuz, kardeşlik için ölüler ekmeği, yol gösteren mumlar ve kopal, “saygının kokusu” (Meksiko Şehri). Ölülerin çiçeği, flor de muerto, cempasúchil’dir, Tagetes erecta: Nahuatl dilindeki adı cempōhualxōchitl, “yirmi çiçek” demektir (CONABIO).

Kuzeni yauhtli, Tagetes lucida, yani pericón, başka günlerin bitkisidir. Aztekler onu tütsü yerine, yağmur tanrıları için yakardı (Nahuatl sözlüğü); onun Tonalli’yi, Benlik’in ruhsal gücünü, kimi zaman azalan ya da kaybolan o gücü yeniden canlandırdığına inanırlardı. Morelos’ta Aziz Mikail Günü’nün arifesinde kapılara ve tarlaların dört köşesine pericón haçları konur; pek çok kişi onları Día de Muertos’a kadar orada bırakır (Pérez Ortega ve Argueta Villamar).

Ataların dumanları

Ölülerin karşılandığı her yerde bir şey yanar: bir mum, bir tütsü, bir ot.

• Kopal: Nahuatl dilindeki copalli sözcüğünden; Burseraceae familyasından bir reçine. Tlatelolco’daki bir duvar resminde Cipactónal onu bir buhurdanda yakar; bugün hâlâ ofrenda’ların üzerinde tüter (UNAM). Şu an elimizde yok.
• Imphepho: Zulular, Xhosalar ve Ndebeleler arasında birçok Helichrysum türü ataların iyi niyetini kazanmak için yakılır (Lourens, Viljoen ve van Heerden, 2008). Bir halk hekimi kadın bunu şöyle anlatır: “Atalarımızı bize yaklaştırmak ve onlarla konuşmak için bu bitkiyi yak” (International Society of Ethnopharmacology). Kendi kuralları olan bir aile ritüelidir (Ntshangase, 2012).
• *Japonların senkō’su*: çubuk tütsü, Japonya’da atalar sunağının önünde ve mezarlarda yanar.
• Palo santo: kutsal odun her mekânı, her anı, her varlığı kutsar. Ucunu yakarsın, alevi üflersin, tütmeye bırakırsın.
• Biberiye, hatırlamak için: Hamlet’te Ophelia şöyle der: “There’s rosemary, that’s for remembrance” (Folger).

Sunağın üzerinde de bir çiçek: kırmızı ve beyaz nilüferlerimiz, mavi lotusun kız kardeşleri; sunakta güzel dururlar, ruhlara birer sunudurlar.

Samhain: bildiklerimiz

Orta Çağ İrlanda anlatıları Samhain’i, 31 Ekim akşamından 1 Kasım’a uzanan, toplantıların ve şölenlerin zamanı olarak anlatır; o zaman höyükler Öteki Dünya’ya açılır. Kilise’nin devraldığı bir “Kelt ölüler bayramı” fikri 19. yüzyılın bilginlerinden gelir: tarihçi Ronald Hutton Orta Çağ kaynaklarında bunun izini bulamaz, 1 Kasım’daki Azizler Günü de önce Kelt ülkelerinin dışında yerleşmiştir (Dimitra Fimi). “Dünyalar arasındaki perde” bugünün imgesidir, çok sevilen bir imge.

Önlemler

Duman pencere aralıkken, perdelerden uzakta, ısıya dayanıklı bir altlık üzerinde yapılır. Her duman yine de dumandır: astımın varsa dumanı az solu. Imphepho: Asteraceae alerjin varsa uzak dur; hamilelik ve emzirme döneminde içilmez. Yauhtli: hamilelik ve emzirme döneminde, bir de Asteraceae alerjin varsa kaçın. Bitkilerimiz Fransa’da serbestçe satılır; yasa ülkeden ülkeye değişir, sipariş vermeden önce kendi ülkenin yasasına bak.

Kaynaklar

• Meksika: UNESCO; Meksiko Şehri; cempasúchil ve pericón: CONABIO, Geleneksel Meksika Tıbbı Atlası, UNAM; yauhtli: Online Nahuatl Dictionary. Kopal: UNAM.
• Imphepho: International Society of Ethnopharmacology; M. C. Ntshangase, tez, KwaZulu-Natal Üniversitesi, 2012 (metin).
• Samhain: Vikipedi (en); Dimitra Fimi; R. Hutton, The Stations of the Sun, 1996.
• Azizler Günü: Vikipedi, Toussaint. Allerseelen: Vikipedi (de). Zaduszki: Vikipedi (pl). Finados: 10.607/2002 sayılı yasa. Радоница: Vikipedi (ru).
• Obon: JR東日本. Higan: Vikipedi (ja), 彼岸. Biberiye: Folger Shakespeare Library.