Męczennica

Botanika — pnącze pięciuset gatunków

Passiflora incarnata — męczennica lekarska, czyli maypop — to wieloletnie pnącze pochodzące z południowo-wschodnich Stanów Zjednoczonych. Jest kwiatowym emblematem stanu Tennessee. Rodzaj *Passiflora* liczy około 500 gatunków, niemal wszystkie pochodzące z tropików Nowego Świata (Karaiby, Ameryka Środkowa, przede wszystkim Ameryka Południowa). P. incarnata to główny gatunek leczniczy; P. edulis jest źródłem handlowego owocu męczennicy (marakui).

Nazwa „maypop” jest angielska: dojrzały owoc robi głośne „pop”, kiedy się na niego nadepnie — wiejska onomatopeja z południowego wschodu USA.

Kwiat jest niewiarygodnie złożony: nałożone na siebie korony (corona z nitek), słupki, znamiona, pręciki w kolorze purpury i bieli.

Ważna rola ekologiczna: P. incarnata jest rośliną żywicielską gąsienic kilku amerykańskich motyli — Gulf Fritillary, Zebra Longwing i Variegated Fritillary. Liście zawierają związki obronne, które czynią gąsienice toksycznymi dla drapieżników, a same gąsienice są na te związki odporne.

Uwaga na pomyłkę: Passiflora caerulea, ozdobna męczennica błękitna (pochodząca z Ameryki Południowej, powszechnie uprawiana w europejskich ogrodach), to inny gatunek, a tradycja zielarska należy do P. incarnata. Wielu europejskich ogrodników uprawia P. caerulea dla urody kwiatu, nie wiedząc, że zielarskie użycie należy do jej amerykańskiej kuzynki. INFUSE proponuje właśnie P. incarnata — szczegół ważny przy pozyskiwaniu surowca.

Długa historia — Cherokee, Villegas, farmakopea

Historia męczennicy to historia masowych symbolicznych zawłaszczeń.

Cherokee: dla Cherokee z południowego wschodu Stanów Zjednoczonych maypop — po czerokesku uwa'ga — to roślina jadalna i lecznicza. Udokumentowane zastosowania obejmują pożywienie (owoce jedzone na surowo albo jako sok, młode pędy gotowane, a potem smażone) i medycynę (tłuczone korzenie na skórę, wątrobę i bóle uszu oraz przy odstawianiu niemowląt od piersi). Houma z Luizjany pili napar z korzenia jako tonik krwi. Rzeka Ocoee w Tennessee bierze nazwę od Uwagâ'hi, „miejsca maypopów”; to na niej rozegrano slalom kajakowy igrzysk olimpijskich w Atlancie w 1996 roku.

Villegas i Bosio, 1609–1610: około 1609 roku augustianin Emmanuel de Villegas, zakonnik w Meksyku, wysyła do Rzymu rysunki kwiatu i odczytuje w nim narzędzia Męki Chrystusa. W 1610 roku Giacomo Bosio, historyk zakonu maltańskiego, publikuje je w swoim traktacie o Krzyżu (La trionfante e gloriosa croce), a alegoria rozchodzi się po całej katolickiej Europie.

Współczesna farmakopea: męczennica trafia do europejskich ogrodów w XVII wieku jako ciekawostka botaniczna. Dziś ma monografię w Farmakopei Europejskiej, a własne monografie poświęciły jej niemiecka Komisja E i Europejska Agencja Leków.

Darwin: Charles Darwin zapalił się do wąsów czepnych męczennicy. W The Movements and Habits of Climbing Plants (1875) opisuje wąsy czepne Passiflora gracilis, niezwykle wrażliwe na dotyk, które zataczają kręgi w powietrzu w poszukiwaniu podpory.

Uwagi dotyczące bezpieczeństwa

Męczennica jest ogólnie dobrze tolerowana w dawkach tradycyjnych. Udokumentowane środki ostrożności:

• —Ciąża i karmienie piersią: unikać — brak solidnych danych, w niektórych źródłach wspomniany teoretyczny łagodny wpływ na macicę.
• —Leki uspokajające, benzodiazepiny, leki nasenne na receptę: udokumentowane wzmocnienie działania — łączyć tylko z ostrożnością i zawsze pod opieką medyczną.
• —Alkohol: wzmocnienie działania — unikać łączenia.
• —IMAO (inhibitory monoaminooksydazy): unikać (Winston i Maimes, s. 226).
• —Leki przeciwzakrzepowe (warfaryna, aspiryna, klopidogrel): ostrożnie — teoretyczne ryzyko wzmocnienia działania.
• —Przed planowanym zabiegiem chirurgicznym: odstawić co najmniej 2 tygodnie wcześniej.
• —Prowadzenie pojazdów i obsługa maszyn: unikać po przyjęciu (możliwe działanie uspokajające).
• —Alergie na rodzinę męczennicowatych (Passifloraceae): bardzo rzadkie, ale możliwe.

Możliwe skutki uboczne przy wysokiej dawce: łagodne bóle głowy, dolegliwości trawienne (rzadkie w literaturze). Tolerancja przy długotrwałym stosowaniu jest słabo udokumentowana.

DYOR — Do Your Own Research. Zaleca się konsultację ze specjalistą ochrony zdrowia w razie choroby albo trwającego leczenia oraz przed odstawieniem każdego leku psychotropowego.