Ashwagandha

Botanika — Solanaceae, która pachnie koniem

Ashwagandha to botanicznie Withania somnifera (L.) Dunal, z rodziny Solanaceae — tej samej co pomidor, ziemniak, lulek i mandragora. Korzeń jest cienki i gładki, osiąga od trzydziestu do czterdziestu centymetrów długości przy jednym do dwóch centymetrów grubości; nasiona, pomarańczowo-żółte, mierzą jeden do dwóch milimetrów (Rätsch, Encyclopedia of Psychoactive Plants, s. 543). Można ją pomylić z Withania frutescens (śródziemnomorską), Withania aristata (z Wysp Kanaryjskich) i drobnymi Physalis. Jej rodzimy zasięg biegnie szerokim pasem od Afryki Północnej i Bliskiego Wschodu, przez Półwysep Arabski, aż po subkontynent indyjski i Azję Południowo-Wschodnią: rośnie dobrze w suchych klimatach i ubogich glebach, co już coś mówi o jej temperamencie.

Nazwa niesie roślinę. Ashva (koń) + gandha (zapach) w sanskrycie: mówi się, że korzeń pachnie mokrym koniem. Nazwa gatunkowa somnifera pochodzi z łaciny — „niosąca sen”. Po angielsku nazywa się ją też Indian ginseng i winter cherry (po polsku bywa „indyjskim żeń-szeniem”); jej bazonim botaniczny to Physalis somnifera L. Skład chemiczny korzenia i liścia różni się, a większość suplementów handlowych używa korzenia (NIH Office of Dietary Supplements). INFUSE pracuje na całym korzeniu w proszku, bez standaryzowanego wyciągu z zewnątrz.

Fitochemia — witanolidy i ich orszak

Związkami sygnaturowymi Withania somnifera są witanolidy, grupa laktonów steroidowych nazwanych od rodzaju Withania, a wśród nich witaferyna A. Korzeń zawiera także sitoindozydy (glikozydy), alkaloidy w skromnych ilościach (tropina, kuskohigryna, witasomnina), cholinę, kwasy tłuszczowe i aminokwasy. Skład zmienia się zależnie od części rośliny, pochodzenia i wieku korzenia — dlatego zagęszczony izolat nie odpowiada korzeniowi takiemu, jaki rośnie. Ta strona wymienia te związki opisowo i nie przypisuje im żadnej obietnicy działania.

Linia i długa historia — od rasayana do adaptogenów

W medycynie ajurwedyjskiej Ashwagandha należy do rasayana, roślin odmładzających. Słowo mówi dosłownie „droga, którą obiera rasa” — rasa to plazma, tkanka pierwotna; rasayana to rośliny podtrzymujące witalność na długą metę (Winston i Maimes, Adaptogens, s. 40-41; Frawley i Lad, The Yoga of Herbs, s. 254-255). Wymieniana w Charaka Samhita i Sushruta Samhita, nosi tam kilka nazw-funkcji — balya (dająca siłę), vajikari („czyniąca podobnym do konia”), vrushya (roślina pożądania), rasayana (odmładzająca), pustida (odżywcza) — które streszczają wachlarz jej tradycyjnych zastosowań (status: przypisane użycie tradycyjne). Frawley i Lad opisują ją jako sattwiczną, jedną z najlepszych roślin dla umysłu, która „odżywia i rozjaśnia”, kojącą i sprzyjającą „głębokiemu snowi bez marzeń sennych”; energetycznie gorzka, ściągająca i słodka, rozgrzewająca, zmniejsza Vata i Kapha, a zwiększa Pitta.

Jej mapa wykracza poza Indie. Rätsch odnotowuje, że znano ją w starożytnym Egipcie, że mogła być używana w Mezopotamii (jeśli odczyt asyryjskiej nazwy jest poprawny) i że dawne źródła arabskie nazywały ją sakran, „upajająca”. W Indiach części nadziemne pali się przy kaszlu i astmie; Asyryjczycy okadzali korzeniem bolące zęby, a w Jemenie korzeń wciąż stosuje się przy bólu zębów (Rätsch, s. 542-544). W XX wieku radzieckie badania (Lazarev, potem Brekhman) zdefiniowały kategorię adaptogenów, do której zalicza się dziś ashwagandhę.

Co mówią badania — z ostrożnością

Większość badań klinicznych nad ashwagandhą dotyczy zagęszczonych wyciągów, rzadko całego korzenia. Prace te opisują obserwacje, nie obowiązują dla każdej osoby i nie ustanawiają zastosowania medycznego. Sedno tradycyjnego użycia, powolna odbudowa rezerwy, nie ma jednego korelatu laboratoryjnego.

Bezpieczeństwo i punkty odniesienia w użyciu

Kilka sygnałów wzywa do ostrożności. Na tarczycę: zgłaszano wzrosty T4, spadek TSH w subklinicznej niedoczynności tarczycy oraz rzadkie przypadki tyreotoksykozy, które ustąpiły po odstawieniu rośliny — obserwacja i opinia lekarska przy każdym leczeniu tarczycy. Rzadkie przypadki uszkodzenia wątroby, czasem ciężkiego, wiązano z suplementami ashwagandhy — najczęściej odwracalne po odstawieniu, przy produktach, których skład nie zawsze był sprawdzony. W ciąży i przy karmieniu piersią wspominano o możliwym działaniu poronnym (kwestionowanym przez American Herbal Products Association), a dane są niewystarczające: unikać bez opieki. Ostrożnie także przy hormonozależnym raku prostaty, przy konstytucjach gorąca (Pitta), bo korzeń jest rozgrzewający, oraz przy alergii na psiankowate (Solanaceae). Odstawić dwa tygodnie przed planowanym zabiegiem chirurgicznym. Suszony korzeń powoli traci swoją aktywność (literatura zielarska umieszcza ten spadek w okolicach dwóch lat): przechowywać z dala od światła i wilgoci. Ta strona dokumentuje linię i tradycyjne zastosowania; nie stanowi porady medycznej, a w razie wątpliwości opinia specjalisty ochrony zdrowia ma pierwszeństwo przed rośliną.