Damiana

Nazwa jako sygnatura

Turnera, od angielskiego botanika Williama Turnera (XVI wiek); diffusa, od łacińskiego diffundere — rozprzestrzeniać się. Binom nazywa już roślinę, która się rozsiewa, z meksykańskiego altiplano ku reszcie Ameryk, a potem ku światu. W języku majów jukatańskich to mizibcoc (zapisywane też misibkook). Nazwę damiana łączy się czasem ze świętym Damianem, patronem lekarzy. W Meksyku to także hierba del pastor, ziele pasterza.

Roślina jako osoba

W odczytaniu INFUSE damiana to młoda kobieta pełna żaru, po prostu swobodna we własnym ciele. Pije się ją w duecie, pali w towarzystwie, zaparza do kąpieli, miesza z kakao na święte spotkania — roślina progu między codziennością a intymnością. Właściwe słowo brzmi tu: swobodna we własnej skórze. Damiana uczy, jak się taką stać.

Żywa linia

Pierwszą pisemną wzmiankę przypisuje się jezuickiemu misjonarzowi Juanowi Maríi de Salvatierra, około 1699 roku, który miał odnotować jej użycie jako afrodyzjaku wśród ludów północnego Meksyku (Rätsch). Pod koniec XIX wieku przyjmują ją północnoamerykańscy lekarze eklektyczni, a National Formulary Stanów Zjednoczonych od 1888 do 1947 roku wymienia ją jako afrodyzjak, tonik nerwowy, łagodny środek przeczyszczający i ogólny stymulant. W Meksyku pozostaje rośliną wiejskiego domu.

Co zawiera roślina (opisowo)

W Turnera diffusa zidentyfikowano dziesiątki związków, wśród nich flawonoidy (przede wszystkim apigenina, która wiąże się z receptorami GABA-A), fenole (arbutyna), damianinę (właściwą tej roślinie, o wciąż niewyjaśnionej roli), aromatyczny olejek eteryczny (pineny, eukaliptol) i beta-sitosterol. Badania laboratoryjne i na zwierzętach opisują działanie przeciwlękowe u myszy, w porównaniu z diazepamem (Kumar i Sharma, 2005), hamowanie enzymu MAO-B przez jeden wyizolowany flawon in vitro (Chaurasiya i in., 2019) oraz wiązanie się ekstraktów damiany z receptorami progesteronu w testach komórkowych (Zava i in., 1998). Te wyniki opisują chemię rośliny i nie niosą żadnej obietnicy działania.

Pierwsza Margarita, legenda

Legenda z Dolnej Kalifornii opowiada, że pierwszą Margaritę zrobiono z likierem z damiany zamiast triple sec. Likier wciąż sprzedaje się w butelce w kształcie kobiecej figury, często opisywanej jako bogini.

Filtr miłosny & mieszanki do palenia

Najpierw filtr miłosny, przepis Domu: łyżeczka liści, łyżka tartego kakao ceremonialnego, szczypta yauhtli (Tagetes lucida), kilka płatków róży i odrobina miodu. Gorąca woda (około 85 °C), pod przykryciem, dwanaście minut; pić we dwoje, powoli, najpierw w ciszy, potem w słowie. Następnie mieszanki do palenia: damiana jest łagodną i aromatyczną bazą mieszanek bez tytoniu. Trzy kompozycje: wieczorne rozluźnienie (50 % damiana · 30 % dziewanna · 20 % wild dagga), mieszanka zmysłowa (40 % damiana · 30 % niebieski lotos · 20 % płatki róży · 10 % bobinsana) i mieszanka codzienna (50 % damiana · 50 % dziewanna). I kąpiel rytualna: duża garść liści na litr wrzącej wody, zaparzana trzydzieści minut, potem dodana do ciepłej kąpieli.

Botanika & bezpieczeństwo

Turnera diffusa, rodzina Passifloraceae (dawniej Turneraceae), kuzynka męczennicy — niewielki krzew o żółtych kwiatach z północy Meksyku, z Teksasu i z Karaibów, o zapachu suszonej figi. Towarzyszka na określone okresy: kuracje najwyżej trzytygodniowe, potem przerwa, około trzech kuracji rocznie. Czerwone linie: unikać w ciąży, w okresie starań o ciążę i podczas karmienia piersią (lekkie działanie na macicę); ostrożność przy lekach przeciwdepresyjnych (IMAO, SSRI — hamowanie MAO-B i działanie na GABA), przy cukrzycy (lekkie działanie obniżające poziom cukru we krwi), przed zabiegiem chirurgicznym (odstawienie dwa tygodnie wcześniej) oraz w razie drgawek w wywiadzie (duże dawki); przedawkowanie powyżej 10 g świeżych liści (zawroty głowy, paradoksalna bezsenność). W razie wątpliwości: specjalista przed rośliną.

Źródła: Christian Rätsch, The Encyclopedia of Psychoactive Plants · National Formulary Stanów Zjednoczonych (1888-1947) · Kumar i Sharma, Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine (2005) · Chaurasiya i in., Molecules (2019) · Zava, Dollbaum i Blen, Proceedings of the Society for Experimental Biology and Medicine (1998).