Bijvoet (Artemisia vulgaris, mugwort): het oudste van de kruiden

De plant van dit artikelBijvoet · Artemisia vulgaris★★★★★4.9(99)vanaf € 7,00Bekijken →

Het laatste soevereine gebied. Je gaat er binnen via de planten, via de stilte, via de terugkeer naar de dromen van de ouden.

tagline · path

Wat is bijvoet (mugwort)?

Bijvoet, Artemisia vulgaris L., is een hoge, overblijvende plant uit de composietenfamilie (Asteraceae), met bladeren die aan de bovenkant donkergroen en aan de onderkant zilverig zijn, en die langs de wegen van heel Europa en Azië groeit. Engelstaligen noemen haar mugwort.

Haar geslacht, Artemisia, omvat ook alsem (Artemisia absinthium), dragon, witte bijvoet en prairiesalie; de eenjarige alsem (Artemisia annua) is een andere soort. INFUSE biedt haar aan op de pagina Bijvoet.

Waar komt de naam bijvoet vandaan?

Plinius de Oudere twijfelde al: de naam zou komen van Artemisia, de koningin van Carië en echtgenote van Mausolos, of volgens anderen van Artemis Ilithyia, de godin van de bevalling, omdat men de plant eerst voor vrouwenkwalen gebruikte (Naturalis historia XXV, 73). Artemis is ook de Griekse godin van de maan en de jacht, en bijvoet is het kruid van de maan en van de vrouwen gebleven.

Het Engelse woord mugwort komt van het Oudengelse mucgwyrt, uit een Germaans muggiwurti, 'het muggenkruid'; de kruidkundige Maud Grieve dacht ook aan moughte, de mot. Het Duitse Beifuß komt van de Biboz van Hildegard von Bingen. Gerard vermeldt in 1597 dat men haar Mater herbarum noemt, de moeder van de kruiden.

Waarom heet bijvoet het oudste van de kruiden?

Omdat de Negenkruidenbezwering (Nigon Wyrta Galdor), een Angelsaksische toverspreuk die in de 10e en 11e eeuw werd overgeschreven in het handschrift Lacnunga, haar als eerste aanroept: 'Una þu hattest, yldost wyrta', Una heet jij, het oudste van de kruiden. De bezwering roept negen kruiden aan tegen negen vergiften en negen kwalen.

Het eerste vers spreekt haar aan als een persoon: 'Gedenk, bijvoet, wat je hebt onthuld, wat je hebt vastgelegd bij de grote verkondiging.' De plant is een aanwezigheid die je aanroept, de eerste van de lijst. Het handschrift wordt bewaard in de British Library in Londen (Harley MS 585).

Wat zeggen de oude teksten over bijvoet?

De oude teksten verbinden haar met vrouwen, met de reis en met bescherming. Plinius schrijft dat de reiziger die haar bij zich draagt de vermoeidheid van de weg niet voelt. Hildegard von Bingen beschrijft in de 12e eeuw in haar Physica een 'zeer warme' Biboz, waarvan het sap nuttig is, gekookt voor de darmen en als zalf met honing voor de huid.

In de middeleeuwen plukte men haar op de vooravond van Sint-Jan en droeg men haar als gordel, de Cingulum Sancti Johannis, ter bescherming (Grieve, 1931). Gerard, de Engelse kruidkundige van 1597, vermeldt haar naam Mater herbarum.

In China is bijvoet de ài cǎo, de plant van de moxibustie: gedroogd en tot kegeltjes of staafjes gerold, laat men haar smeulen bij punten van het lichaam. In 1998 onderzocht een studie in de JAMA deze moxibustie bij zwangere vrouwen van wie de baby in stuitligging lag (Cardini en Huang, 1998). In Japan gaat de yomogi in lentegebak en in stoombaden.

Geeft bijvoet dromen?

Het bijvoetkussen en de avondthee om te dromen horen bij een traditie die kruidkundigen van de 20e eeuw hebben gedragen (Gladstar, 1993), springlevend bij de dromers van vandaag. Nog geen enkele studie heeft het effect van bijvoet op dromen gemeten, en Plinius, Hildegard en Gerard spreken om andere redenen over haar.

Dromers beschrijven scherpere, kleurrijkere dromen die ze bij het ontwaken beter onthouden. Onze eigen verhalen wijzen dezelfde kant op: bijvoet maakt de droom aanweziger, en een goed onthouden droom is de eerste stap naar luciditeit.

Wat zit er in bijvoet, en wat zegt de wetenschap?

De etherische olie bevat 1,8-cineol (2,6 tot 17,6 %), kamfer (tot 47,7 %) en thujon (α-thujon tot 3,18 %, β-thujon tot 1,19 %), met grote verschillen van streek tot streek (Ekiert et al., 2020). De plant bevat ook bittere sesquiterpeenlactonen en flavonoïden.

Thujon, bekend van absint, werkt op de GABA-A-receptor als antagonist (Höld et al., 2000). Een verband tussen deze stoffen en dromen is nooit aangetoond.

Hoe bereid je bijvoet om te dromen?

In het Huis begin je met het zachtste: een zakje goed gedroogde bladeren onder de kussensloop, zonder iets te drinken. Blijft het effect te subtiel, dan ga je over op de avondthee.

• Thee: een theelepel bladeren (ongeveer 2 g) in 250 ml bijna kokend water, rond 80 °C, vijf tot tien minuten afgedekt laten trekken en dan zeven. Drink een halfuur voor het slapengaan, puur of met wat honing.
• Droomkussen: een katoenen zakje gevuld met gedroogde bladeren, onder het kussen.
• Als rook: de bladeren fijn verkruimeld, als basis of als aanvulling in een melange; haar Engelse naam sailor's tobacco, de tabak van de zeelui, bewaart dat gebaar.
• Het ritme: hooguit drie nachten per week, met een droomdagboek, over één maancyclus.

Hoeveelheden en vormen: zie de pagina Bijvoet.

Bijvoet, Calea of blauwe lotus: welke plant kies je?

Bijvoet is de droomplant die langs onze eigen wegen groeit, in Europa.

Onze dromers combineren bijvoet vaak met Calea of met de blauwe lotus.

Is bijvoet gevaarlijk?

Als lichte thee is bijvoet een gewoon kruid; een paar voorzorgen tellen. Vroeger werd ze gebruikt om de menstruatie, de bevalling of een miskraam op te wekken (Ekiert et al., 2020).

• Zwangerschap: niet gebruiken, de hele zwangerschap lang.
• Borstvoeding: niet gebruiken, bij gebrek aan gegevens.
• Allergie voor composieten of voor bijvoetpollen (ambrosia, kamille, selderij): voorzichtig; ze kan ook de huid irriteren.
• Bloedverdunners: eerst medisch advies, dan pas de plant.
• Etherische olie: nooit inwendig; die is veel geconcentreerder dan het gedroogde blad.
• De wet: bijvoet is vrij verkrijgbaar in Frankrijk. Controleer de wetgeving van je eigen land.

Wat wordt er over bijvoet verteld?

Van China tot de Kelten hebben wie haar plukken hun eigen woorden voor bijvoet.

• Kruidkundigen uit de lijn van de Wise Women, zoals Robin Rose Bennett, zeggen dat ze de deur van de nacht openhoudt, zonder te duwen.
• De soldaten van Rome, zo wordt verteld, stopten bladeren in hun sandalen tegen de vermoeidheid van lange marsen.
• De druïden vlochten haar, zegt men, tot een krans voor Sint-Jan; de artsen van Myddfai in Wales en de yamabushi, de bergmonniken van Japan, zouden haar ook als gezel hebben gekend.
• In China schrijft men de moxibustie toe aan de legendarische arts Bian Que; op het Drakenbootfestival hangen bosjes bijvoet, samengebonden met kalmoes, boven de deuren om boze geesten te weren (Rätsch, 2005).
• De kruidkundige Susun Weed, die in de jaren 1980 de herleving van de Wise Women droeg, noemt haar cronewort, het kruid van de wijze oude vrouw, en de schrijfster Sophie Strand plaatst haar in de lijn van Artemis: een maanplant die leert het lichaam te bewonen in zijn overgangen.
• Men hangt haar op bij de drempel van het huis; van Europa tot Amerika vraagt men haar de doorgang te bewaken.
• Dromers zeggen dat de droom met haar kristalhelder wordt: meer kleuren, meer onthouden dialogen, soms een aanwezigheid.

Wat vertellen dromers die bijvoet hebben geprobeerd?

Van de 174 nachtverhalen van onze klanten gaan er 8 over bijvoet: 5 melden een effect op de dromen, waarvan 4 levendigere dromen, en 3 een betere slaap. Twee mensen zeggen dat ze luciditeit zochten zonder die te bereiken (stand van september 2026).

« the herb does give you stronger dreams that are also easier to recall. I haven't had any luck with lucid dreaming » — Mirna

Het kruid geeft echt sterkere dromen, die ook makkelijker te onthouden zijn. Met lucide dromen heb ik nog geen geluk gehad.

« I dream a lot more now, and yet I actually feel fully rested after sleep. » — anonieme recensie

Ik droom nu veel meer, en toch word ik echt uitgerust wakker.

Alle verhalen, plant per plant: de verhalen van onze dromers.

Waar vind je bijvoet, en hoe herken je haar?

INFUSE biedt Bijvoet aan als hele gedroogde bladeren uit wilde pluk, geoogst in Frankrijk. Goede gedroogde bijvoet houdt grijsgroene bladeren met een zilverige onderkant en ruikt bitter en kamferachtig als je haar fijnwrijft; bruin of geurloos is ze verouderd.

Bronnen

• Plinius de Oudere. Naturalis historia, boek XXV, 73 (Latijnse tekst, LacusCurtius).
• Lacnunga, Negenkruidenbezwering (Nigon Wyrta Galdor), British Library, Harley MS 585, 10e-11e eeuw. en.wikipedia.org
• Hildegard von Bingen. Physica, 12e eeuw, hoofdstuk Biboz.
• Gerard J. (1597). The Herball, or Generall Historie of Plantes, hoofdstuk 'Of Mugwort'.
• Grieve M. (1931). A Modern Herbal, artikel Mugwort.
• Ekiert H. et al. (2020). Significance of Artemisia vulgaris L. (common mugwort) in the history of medicine and its possible contemporary applications substantiated by phytochemical and pharmacological studies. Molecules 25(19):4415. doi:10.3390/molecules25194415
• Höld K.M. et al. (2000). α-Thujone (the active component of absinthe): γ-aminobutyric acid type A receptor modulation and metabolic detoxification. PNAS 97(8):3826-3831. doi:10.1073/pnas.070042397
• Cardini F., Huang W. (1998). Moxibustion for correction of breech presentation: a randomized controlled trial. JAMA 280(18):1580-1584. doi:10.1001/jama.280.18.1580
• Gladstar R. (1993). Herbal Healing for Women. Simon & Schuster.
• Rätsch C. (2005). The Encyclopedia of Psychoactive Plants. Park Street Press, lemma Artemisia vulgaris.
• Weed S. (1989). Healing Wise. Ash Tree Publishing.
• Bennett R.R. (2014). The Gift of Healing Herbs. North Atlantic Books.
• Strand S. (2022). The Flowering Wand. Inner Traditions.
• Wikipedia, Artemisia vulgaris. en.wikipedia.org

Verder lezen

• De beste kruiden voor lucide dromen, een gids door de droomkruiden
• Droomplanten
• Calea zacatechichi, het blad van God
• De blauwe lotus, de heilige bloem van Egypte
• De verhalen van onze dromers

Bijvoet★★★★★4.9(99)vanaf € 7,00Bekijken →