Wild Dagga

Mięta z południowej Afryki

Leonotis leonurus to krzew mogący przekroczyć dwa–trzy metry, o owłosionych, naprzeciwległych liściach i rurkowatych, dwuwargowych kwiatach koralowo-pomarańczowych, wzniesionych w piętrowych koronach (Dale Pendell, Pharmako/Poeia, s. 220-221). Należy do rodziny Lamiaceae — miętowatych, jak szałwia, lawenda i szanta.

Kwiat jest owocem koewolucji z afrykańskimi nektarnikami, nektarożercami o długim, zakrzywionym dziobie, który wsuwa się dokładnie w rurkę kwiatową. Roślina wyrzeźbiła swój kielich wokół dzioba ptaka, a ptak swój dziób wokół kielicha. Rośnie łatwo z nasion i dziś, poza rodzimym zasięgiem, uprawiana jest głównie jako ozdobna (Pendell, s. 221). Gatunek siostrzany, Leonotis nepetifolia („Klip Dagga”), zadomowił się w tropikach całego świata; na Antylach nazywa się go bożonarodzeniowym świecznikiem, bo jego korony kwiatów przypominają zapalone świece. To właśnie ją, Klip Dagga, zbiera się dziko w Peru: stamtąd pochodzą nasze płatki. Ekstrakt i żywica pochodzą natomiast z prawdziwej *Leonotis leonurus* z południowej Afryki.

Skąd pochodzi nazwa dagga

Słowo dagga pochodzi od khoikhoi dachab, zapisanego przez holenderskich osadników. Dawne źródła używają go na oznaczenie kilku roślin, które paliło się wieczorem, a referencyjny słownik południowoafrykańskiej odmiany angielskiego nie rozstrzyga, która nosiła tę nazwę jako pierwsza. Dziś nazwą wild dagga określa się pomarańczowy kwiat.

Fitochemia — diterpeny labdanowe

Główne związki czynne rośliny należą do klasy diterpenów labdanowych.

• —Marubina — diterpen labdanowy wspólny z europejską szantą zwyczajną; profil opisywany jako bronchodylatacyjny, wykrztuśny i lekko hipotensyjny, co rzuca światło na tradycyjne zastosowanie oddechowe.
• —Leoleoryny od A do J — seria co najmniej dziesięciu diterpenów labdanowych wyizolowanych w ostatnich dekadach. Leoleoryna C wykazuje umiarkowane powinowactwo do receptora Sigma-1 (Ki ≈ 2,9 µM), receptora ośrodkowego układu nerwowego.
• —Leonuryna — alkaloid pokrewny temu z serdecznika (Leonurus cardiaca), o lekkim tropizmie sercowym i uterotonicznym (stąd przeciwwskazanie w ciąży).
• —Taniny, saponiny, kwasy fenolowe, flawonoidy — towarzyszący orszak.

Co mówią badania

Współczesne badania pozostają wstępne i w większości przedkliniczne. Prace donoszą o aktywnościach przeciwbólowej, przeciwzapalnej, hipotensyjnej, przeciwdrgawkowej, przeciwutleniającej, a także o efekcie hipoglikemizującym u szczura i umiarkowanym hamowaniu acetylocholinoesterazy. Najżywiej dyskutowany trop współczesny dotyczy bronchodylatacyjnego profilu marubiny i tropizmu Sigma-1 leoleoryn. Nic z tego nie stanowi dowodu skuteczności u człowieka: to tropy. Dale Pendell, który próbował sprawdzić działanie dymu, relacjonuje wyniki „mieszane i najczęściej mało spektakularne”, choć jedna osoba uznała dym za „bardzo relaksujący i rozjaśniający” (Pharmako/Poeia, s. 221).

Żywa linia — Khoisan, Zulusi, Xhosa, Sotho

Leonotis leonurus rośnie w całej południowej Afryce, od Prowincji Przylądkowej po KwaZulu-Natal. Pasterscy Khoikhoi i zbieracko-łowieccy San, których obecność na tych ziemiach sięga dziesiątków tysięcy lat, palili dachab samodzielnie lub w mieszankach — wieczorna towarzyszka. Ludy bantu południowej Afryki włączyły ją potem do swojej medycyny ludowej: odwary z liści i kwiatów na kaszel, przeziębienie i zapalenie oskrzeli, aplikacje miejscowe na ukąszenia i użądlenia (Nsuala, Enslin & Viljoen, przegląd o tradycyjnym zastosowaniu i fitochemii Leonotis leonurus, J. Ethnopharmacol., 2015). Zastosowania relacjonowane, nigdy gwarantowane korzyści. W tradycyjnych mieszankach spotyka się ją obok buchu, dzikiego rozmarynu i kanny (Sceletium tortuosum), drugiej wielkiej rośliny khoisan.

Bezpieczeństwo

Unikać w ciąży i podczas karmienia piersią (uterotoniczny tropizm leonuryny, niewystarczające dane o bezpieczeństwie). Ostrożność przy niskim ciśnieniu, niestabilnej cukrzycy oraz przy lekach obniżających ciśnienie, hipoglikemizujących lub uspokajających, których działanie może nasilić. Możliwa alergia na Lamiaceae. Każdy dym, niezależnie od rośliny, podrażnia drogi oddechowe: przy regularnym używaniu napar jest drogą łagodną. Leonotis leonurus nie jest gatunkiem zagrożonym (czerwona lista SANBI: najmniejszej troski), ale szacunek dla społeczności i terroirów pochodzenia pozostaje czujnością. Ta strona ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady specjalisty ochrony zdrowia. Zrób własne rozeznanie (DYOR).