Klaproos, slaapbol en slaapmutsje: drie planten die vaak verward worden
Drie bloemen die we papaver noemen, drie planten. De klaproos van de akker, de slaapbol en het slaapmutsje hebben niet dezelfde alkaloïden, niet dezelfde status en niet hetzelfde gebruik: zo herken je ze, en dit zeggen de bronnen.
De plant van dit artikelKlaproos · Papaver rhoeas4.9(114)vanaf € 6,00Bekijken →Het laatste soevereine gebied. Je gaat er binnen via de planten, via de stilte, via de terugkeer naar de dromen van de ouden.
tagline · path
Kort antwoord. De klaproos (Papaver rhoeas) en de slaapbol (Papaver somniferum) zijn twee soorten uit hetzelfde geslacht, met verschillende alkaloïden: morfine en codeïne horen bij de slaapbol; de klaproos draagt een andere familie, die van het rhoeadine. Het slaapmutsje of de Californische klaproos (Eschscholzia californica) hoort bij een ander geslacht. Het Enkelvoudig Verdrag van de Verenigde Naties uit 1961 noemt de slaapbol, en noch de klaproos, noch het slaapmutsje.
Drie planten in één oogopslag
| Klaproos | Slaapbol | Slaapmutsje | |
|---|---|---|---|
| Latijnse naam | Papaver rhoeas | Papaver somniferum | Eschscholzia californica |
| Bloem | felrood, vaak met een zwarte vlek in het hart | wit, roze of lila, groot | oranje tot geel, vier zijdeachtige kroonbladen |
| Bladeren | ingesneden, behaard | blauwgroen, wasachtig, omvatten de stengel | fijn, vederachtig, grijsblauw |
| Vrucht | kleine doosvrucht | grote ronde doosvrucht | lange smalle peul |
| Alkaloïden | rhoeadinefamilie | morfine, codeïne, thebaïne | californidine, eschscholtzine, protopine |
| Status | vrij | geregeld door het Verdrag van 1961 en nationale wetten | vrij |
De klaproos, bloem van de akker
De Priesteres van de Nacht. De klaproos groeit langs korenvelden en paden in heel Europa; men zei dat ze bloeide in de grot van Hypnos, de Griekse god van de slaap. Het zijn de kroonblaadjes die je drinkt: een of twee theelepels in heet water, tien tot vijftien minuten, en de thee kleurt purper, zijdezacht als fluweel. Dezelfde blaadjes kun je tot drie keer opnieuw laten trekken.
In 2018 vergeleek een Koreaans team de alkaloïden van de klaproos en de slaapbol en identificeerde er 55. De alkaloïden van de rhoeadinefamilie kwamen alleen in de klaproos voor; morfine en codeïne in de slaapbol (Oh et al., 2018).
Onze klaproos wordt verkocht als gedroogde bloemen, voor thee. Haar verhaal, van Demeter tot de velden van Vlaanderen, lees je in onze monografie.
De slaapbol
De slaapbol, ook papaver of opiumpapaver genoemd, wordt al sinds de oudheid geteeld, om het zaad en om het melksap dat uit de nog groene bol vloeit wanneer je die insnijdt. Dat gedroogde melksap is opium: het bevat morfine en codeïne. Het Enkelvoudig Verdrag inzake verdovende middelen van 1961 noemt de plant bij haar Latijnse naam en betreft ook het papaverstro, alle delen van de plant behalve het zaad. Elk land regelt daarna zelf de teelt.
Het maanzaad van de bakker komt van deze plant. Het zaad bevat zelf geen alkaloïden, maar het oppervlak kan tijdens de oogst met melksap besmeurd raken. De Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) heeft voor morfine een acute referentiedosis vastgesteld van 10 microgram per kilo lichaamsgewicht (advies van 2011, bevestigd in 2018).
Het slaapmutsje
Het slaapmutsje is de officiële bloem van de staat Californië, feloranje, en sluit zich 's avonds. Het hoort bij dezelfde familie als de papavers, de papaverfamilie, maar bij een ander geslacht. De belangrijkste alkaloïden zijn californidine, eschscholtzine en protopine. Het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) wijdde er in 2015 een monografie voor traditioneel gebruik aan. INFUSE verkoopt het niet.
Wat de wet zegt
Het Enkelvoudig Verdrag van 1961 noemt Papaver somniferum; de klaproos en het slaapmutsje staan er niet in. In Nederland staan opium en bolkaf, alle delen van Papaver somniferum na de oogst met uitzondering van het zaad, op lijst I van de Opiumwet. In Duitsland betreft de wet op de verdovende middelen (BtMG, bijlage III) de slaapbol, het zaad uitgezonderd. In Rusland betreft de lijst van decreet nr. 934 uit 2010 de slaapbol en de andere Papaver-soorten die verdovende middelen bevatten. In Brazilië noemt lijst E van ANVISA Papaver somniferum.
Voorzorgen
- Zwangerschap en borstvoeding: geen klaproos, bij gebrek aan betrouwbare gegevens.
- Kalmerende geneesmiddelen: klaproos kan de werking ervan versterken; medisch advies voordat je ze combineert.
- De plant gegeten: in Konya, in Turkije, beschreef een spoedeisende hulp vijf vergiftigingen bij mensen die klaproos hadden gegeten (Günaydın et al., 2015). De thee wordt gemaakt van de gedroogde kroonblaadjes.
- In de tuin: sierpapavers zijn vaak Papaver somniferum; hun bol wordt niet geplukt voor thee.
Is klaproos een drug?
Nee. Klaproos bevat geen morfine of codeïne; die horen bij de slaapbol. De alkaloïden van de klaproos zijn die van de rhoeadinefamilie. Geen enkel verdrag over verdovende middelen noemt haar, en ze wordt vrij verkocht als thee.
Is klaproos giftig?
Als thee van gedroogde kroonblaadjes wordt ze in Europa al eeuwen gedronken. Gegeten heeft de plant vijf beschreven vergiftigingen veroorzaakt in Turkije (Günaydın et al., 2015). Geen klaproos tijdens zwangerschap en borstvoeding, en niet samen met kalmerende middelen zonder medisch advies.
Wat is het verschil tussen klaproos en slaapbol?
De klaproos (Papaver rhoeas) is een rode akkerbloem met een kleine doosvrucht. De slaapbol (Papaver somniferum) heeft grote witte, roze of lila bloemen, blauwgroene wasachtige bladeren en een grote bol waarvan het melksap opium oplevert.
Zit er opium in het slaapmutsje?
Opium is het melksap van de slaapbol, Papaver somniferum. Het slaapmutsje hoort bij een ander geslacht, Eschscholzia; de belangrijkste alkaloïden zijn californidine, eschscholtzine en protopine.
Zit er morfine in maanzaad?
Het zaad maakt zelf geen morfine aan; het oppervlak kan tijdens de oogst met melksap besmeurd raken, en de EFSA heeft voor morfine een acute referentiedosis van 10 microgram per kilo lichaamsgewicht vastgesteld.
Hoe zet je klaproosthee?
Een of twee theelepels gedroogde kroonblaadjes in een kop heet water, tien tot vijftien minuten, en daarna zeven. Dezelfde blaadjes kun je tot drie keer opnieuw laten trekken, telkens iets langer.
Bronnen
- Enkelvoudig Verdrag inzake verdovende middelen van 1961, artikel 1 (« opium poppy », « poppy straw »), Verenigde Naties.
- Opiumwet, lijst I (opium, bolkaf), Nederland: https://wetten.overheid.nl/BWBR0001941/
- Oh J.H. et al. (2018). Identification and metabolite profiling of alkaloids in aerial parts of Papaver rhoeas by liquid chromatography coupled with quadrupole time-of-flight tandem mass spectrometry. Journal of Separation Science 41(12):2517-2527. PMID 29607619.
- Günaydın Y.K. et al. (2015). Intoxication due to Papaver rhoeas (Corn Poppy): Five Case Reports. Case Reports in Medicine 2015:321360. PMID 26074968.
- EFSA (2011). Scientific opinion on the risks for public health related to the presence of opium alkaloids in poppy seeds ; EFSA CONTAM (2018), EFSA Journal 16(5):5243.
- EMA, HMPC (2015). Communautaire monografie, Eschscholziae herba.
- Betäubungsmittelgesetz (BtMG), bijlage III, Duitsland.
- Decreet van de regering van de Russische Federatie nr. 934 van 27 november 2010.
- ANVISA, lijst E van gecontroleerde planten, Brazilië (RDC nr. 1011/2026).
4.9(114)vanaf € 6,00Bekijken →Heb jij ook een verhaal om in het Woud achter te laten?
Een verhaal delen →0 min déjà parcourues · 5 min jusqu'au seuil de retour
Wat deze lezing heeft geopend
Wees de eerste stem. Elk woord wordt herlezen voordat het bij de lezing komt.
Meld je aan om te delen wat deze lezing in jou heeft geopend.
Aanmelden →