Traganek · huáng qí, żółty korzeń stepów
Astragalus membranaceus, huang qi, żółty korzeń stepów Mongolii i północnych Chin. Jego nazwa objaśniona przez Li Shizhena, plastry koloru masła i garnek, w którym powoli się gotuje.
Ciche królestwo — korzenie, żagwie, grzybnia. Odporność żywego, gotowa na co dzień.
Traganek medycyny chińskiej, Astragalus membranaceus, po polsku traganek błoniasty, to wieloletnia roślina bobowata stepów i suchych wzgórz północnych Chin, Mongolii i południowej Syberii. Nad ziemią lekka bylina, wysoka na pół metra do metra, o liściach złożonych z wielu drobnych listków i o gronach bladożółtych kwiatów. Pod ziemią długi, prosty korzeń, który schodzi głęboko w suchą glebę, z zewnątrz brązowy, w środku żółty.
Żółty starszy
Po chińsku zapisuje się go 黃耆, dziś 黄芪: huáng qí. Huang to żółty, kolor przeciętego korzenia. Qi w dawnym zapisie 耆 oznacza starszego, szanowanego starca, tego, który idzie pierwszy.
Nazwę objaśnia Li Shizhen w 1578 roku w swoim Bencao Gangmu: korzeń jest żółty, a on uważał go za najstarszego w całej swojej grupie roślin, stąd huang qi, żółty starszy. Shennong Ben Cao Jing, spisany za dynastii Han, zaliczał go już do roślin najwyższej klasy, shang pin, tych, które przyjmuje się długo.
Łacina opowiada co innego. Membranaceus znaczy błoniasty: po przekwitnięciu roślina nosi napęczniałe strąki o ściankach cienkich jak papier, które schną na stepowym wietrze. Nazywa się go też Astragalus mongholicus, traganek mongolski; botanicy wahają się, czy to jeden gatunek, czy dwa.
Ogromny rodzaj
Rodzaj Astragalus liczy kilka tysięcy gatunków na wszystkich kontynentach i nie wszystkie są do siebie podobne. W Ameryce Północnej niektóre z nich, locoweeds, są trujące dla bydła. Huang qi tradycji chińskiej pochodzi z korzenia A. membranaceus i jego bliskiego krewnego A. mongholicus.
Korzeń w plastrach
Korzeń zbiera się po kilku latach wzrostu. Myje się go, suszy i kroi w długie, skośne plastry, giętkie, włókniste, w środku koloru masła, podobne do szpatułek do języka z jasnego drewna. W tej postaci leży w chińskich sklepach zielarskich, w wiązkach albo luzem w szufladach.
Smak jest słodki, ledwie mączysty, z nutą suchej fasoli: roślina strączkowa daje się rozpoznać. Medycyna chińska zalicza jego smak do słodkich.
Prawie cały huang qi w handlu pochodzi dziś z upraw, w Mongolii Wewnętrznej, w prowincjach Shanxi i Gansu. Zbiór dziko rosnących roślin stał się rzadki, a miejscami jest ograniczony.
W garnku
W Chinach korzeń traganka to przede wszystkim sprawa kuchni. Kilka plastrów gotuje się na wolnym ogniu godzinę lub dwie w rosole z kurczaka, z chińskimi daktylami jujuby, jagodami goji i kawałkiem imbiru. Rosół nabiera okrągłej słodyczy; plastry przeżuwa się albo zostają na dnie miski. Południe Chin, z Kantonem na czele, uczyniło z tych długich zup rodzinną sztukę.
W recepturach medycyny chińskiej podróżuje w towarzystwie: z dzięglem chińskim, dang gui; z kodonopsis; z cytryńcem; albo w yu ping feng san, proszku jadeitowego parawanu, który składa się z trzech korzeni.
Gesty korzenia
- Do rosołu: garść plastrów do garnka, godzina lub dwie na małym ogniu, z tym, co przynosi pora roku.
- Jako wywar: kilka plastrów na pół litra do litra wody, około trzydziestu minut tuż poniżej wrzenia. Płyn wychodzi bladożółty, łagodny jak woda po gotowaniu warzyw.
- Do ryżu: kilka plastrów wrzuconych do gotującego się kleiku ryżowego congee, wyjętych przed podaniem.
Traganka nie ma w katalogu Domu. Opowiadamy o nim dla niego samego, jako o korzeniu, który chińskie kuchnie dobrze znają, obok reishi z tych samych zielników.
Ostrożność
- Nigdy nie zbierać samemu dzikiego traganka: rodzaj obejmuje gatunki trujące.
- Gorączka lub ostra infekcja: sama medycyna chińska go wtedy pomija.
- Choroba autoimmunologiczna, przeszczep narządu, leczenie immunosupresyjne: unikać bez porady lekarza.
- Ciąża i karmienie piersią: najpierw porada lekarza.
- Przyjmowane leki (przeciwzakrzepowe, lit, przeciwcukrzycowe, leki na ciśnienie): porozmawiać z lekarzem.
W razie wątpliwości najpierw lekarz, potem roślina.
Co znaczy huang qi?
Huang to żółty; qi w dawnym zapisie 耆 to starszy, szanowany starzec. Li Shizhen wyjaśnia w 1578 roku, że korzeń jest żółty i że uważał go za najstarszego w całej swojej grupie roślin.
Traganek, astragalus, huang qi: czy to ta sama roślina?
Astragalus to łacińska nazwa bardzo dużego rodzaju roślin bobowatych, po polsku traganek. Huang qi tradycji chińskiej oznacza korzeń Astragalus membranaceus lub jego formy mongholicus. Inne traganki do niego nie należą, a niektóre są trujące.
Jak przyrządza się traganek w Chinach?
Przede wszystkim w kuchni: kilka plastrów gotuje się na wolnym ogniu godzinę lub dwie w rosole z chińskimi daktylami jujuby i jagodami goji. Jako wywar kilka plastrów pyrkocze około trzydziestu minut w pół litra do litra wody.
Na co uważać przy traganku?
Najpierw porada lekarza przy chorobie autoimmunologicznej, po przeszczepie, przy leczeniu immunosupresyjnym, w ciąży i w okresie karmienia piersią, a także przy lekach przeciwzakrzepowych, licie, lekach przeciwcukrzycowych lub lekach na ciśnienie. Nie stosować w czasie gorączki ani ostrej infekcji. Nigdy nie zbierać dzikiego traganka.
Źródła
- Shennong Ben Cao Jing, tłum. Yang Shouzhong, The Divine Farmer's Materia Medica, Blue Poppy Press, 1998.
- Li Shizhen, Bencao Gangmu (1578), tłum. Compendium of Materia Medica, Foreign Languages Press, 2003.
- Dan Bensky, Steven Clavey i Erich Stöger, Chinese Herbal Medicine: Materia Medica, Eastland Press, wyd. 3, 2004.
- Dan Bensky i Randall Barolet, Chinese Herbal Medicine: Formulas & Strategies, Eastland Press, wyd. 2, 2009.
Otrzymuj nasz cotygodniowy list.
Czy ty też masz historię, którą chcesz zostawić w Lesie?
Podzielić się historią →To, co otworzyła ta lektura
Bądź pierwszym głosem. Każde słowo jest ponownie czytane, zanim dołączy do lektury.
Zaloguj się i podziel się tym, co otworzyło w tobie to czytanie.
Zaloguj się →