İçeriğe geç
INFUSE
UYANIKLIK İLE UYKU ARASINDA

Karabasan ve uyku felci: bastıran yaşlı kadın.

Beden hâlâ uyuyor, zihin uyanıyor ve sanki biri göğsün üstüne oturmuş: Almanların Alp’i, Polonyalıların zmora’sı, Brezilya’nın Pisadeira’sı, Japonya’nın kanashibari’si.

Uyanınca beden hâlâ uyur: kıpırdamaz, ses çıkmaz ve bir varlık göğsün üstüne çöküyor gibidir. 1375 civarında Fransızca bir metin bunu çoktan anlatır: “il semble qu’il monte sur lui, et le tient si fort que on ne peut parler ne mouvoir” (“sanki üstüne çıkıyor ve onu öyle sıkı tutuyor ki ne konuşabiliyor ne kıpırdayabiliyor”).

Rüya4 bitkien düşük €6,26
Nereden başlamalı Rehberi oku
Başlamak için üç bitki

Nereden başlamalı

Halk ona cauquemare derdi, Fransızcadaki cauchemar (kâbus) sözcüğü buradan gelir; Lyon’da cauquevieille, yani bastıran yaşlı kadın.

TOPLULUKTAN YORUMLARBirkaç haftanın ardından birkaç geri bildirim.

  • « Top quality. Really good products. Already made a herbal tea, it calms the mind and prepares for a good sleep. »
    Lorenzo GalliPassiflora ile
  • « I am happy with my purchase. Good quality. Helps me sleep for real. A nice bonus gift. THANKS »
    JulieRoma Papatyası ile
Seçki · dünyalar arasında

Bu niyet için 4 yol arkadaşı

Yol · 4 eşik

Bir yöntem.

Passiflora
01
Rüya

Düzenli saatler

Aşağı yukarı aynı saatlerde yatıp kalkmak, yedi ile dokuz saat uyumak: İngiltere’deki NHS’nin ve uyku felcini inceleyen araştırmacıların ilk tavsiyesi budur.

Mulungu
02
Rüya

Hafif bir akşam

Hafif bir akşam yemeği; kahve, alkol ve tütün yatma saatinden uzak tutulur, NHS’nin ve Brian Sharpless’ın önerdiği gibi. Spor günün daha erken saatlerine alınır.

Roma Papatyası
03
Rüya

Yan yatarak uyumak

Uyku felci anları en sık sırtüstü yatarken gelir (Cheyne, 2002). NHS başka bir pozisyon önerir; Sharpless yüzüstünü de dışarıda bırakır: geriye yan yatmak kalır.

Lavanta
04
Rüya

Alacakaranlık fincanı

Kaynamaya yakın suda, yaklaşık 80 °C’de, bir tatlı kaşığı lavanta çiçeği, ağzı kapalı 7–10 dakika. Demlenirken ışıkları kıs.

Uyku felci (karabasan) nedir?

Uyku felci uyanırken ya da uykuya dalarken gelir: bilincin açıktır, ama ne kıpırdayabilir ne de konuşabilirsin. REM uykusunda, yani rüyaların uykusunda, kaslar gevşer ve beden hareketsiz kalır. Uyanırken bu gevşeklik birkaç an daha sürer, oysa zihin çoktan oradadır; rüya da imgelerini, çoğu zaman karanlık imgelerini yansıtmayı sürdürür (Sharpless, 2016).

Birçok kişi göğsünde bir baskı, odada bir varlık, yoğun bir korku anlatır (de Sá ve Mota-Rolim, 2016). 35 araştırmayı inceleyen bir derlemeye göre insanların yaklaşık %7,6’sı bunu en az bir kez yaşamış, öğrencilerde bu oran %28 (Sharpless ve Barber, 2011). Bu konunun temel kitabı, Brian Sharpless ile Karl Doghramji’nin Sleep Paralysis: Historical, Psychological, and Medical Perspectives (Oxford University Press, 2015) adlı eseridir.

Epizotlar daha çok sırtüstü yatarken gelir (Cheyne, 2002); uyku eksikliğinin, uyku düzeninin kaymasının ya da stresli bir dönemin ardından da sıklaşır (Denis, French ve Gregory, 2018; NHS).

Her kültürün yaratığı

Her yerde bu anlara bir yüz verilmiş. Göğse çöken o varlığın her dilde bir adı var:

AdıNeredeAnlatılan
cauquemare, cauquevieilleFransa1375 civarı: “il semble qu’il monte sur lui”, yani “sanki üstüne çıkıyor”; Lyon’da ise bastıran yaşlı kadın. Fransızcadaki cauchemar (kâbus) kelimesi buradan doğdu
der Alp, AlpdrückenAlmanyaelfler, yani Alben, uyuyanın göğsüne çömelir; Albtraum kelimesi onlardan gelir
mare, maraHollanda, İskandinavyauyuyanın üstüne ata biner gibi binen bir ruh; nachtmerrie kelimesindeki merrie ondan kaldı
the Old HagNewfoundlandbir düşmanın geceleyin gönderebildiği yaşlı bir kadın; halkbilimci David Hufford 1982’de onu inceledi
zmoraPolonyagöğse oturur ve dizleriyle bastırır
můraÇekyaönce güzel rüyalar verir, sonra boğmaya ve bastırmaya başlar
домовой, ev ruhuRusyagöğse oturur; ona “К добру или к худу?” diye sorulur: iyilik için mi, kötülük için mi?
PisadeiraBrezilyaçatılarda pusuya yatan, uzun tırnaklı yaşlı bir kadın; karnı tok, sırtüstü uyuyanın göğsüne basar
金縛り, kanashibariJaponyainsanı kıpırdatmayan bir Budist ayinin adı; ankete katılan Japon öğrencilerin %40’ı bunu yaşamış
Pandafecheİtalya (Abruzzo)bir cadı, bazen insan kılığında bir kedi; kapının yanına bir süpürge, yatağın yanına bir kum yığını konur
karabasanTürkiyehalk geleneğinden bir varlık; İstanbul’da sorulan her on öğrenciden neredeyse dokuzu onu tanıyor
se me subió el muertoMeksika“ölü üstüme çıktı”
cinlerMısırKahire’de neredeyse iki kişiden biri yaşadığı epizotları onlara bağlıyor

1781’de Johann Heinrich Füssli Kâbus adlı tabloyu yapar: uyuyan bir kadının göğsüne çömelmiş bir inkubus, gölgede bir at başı. Tablo bugün Detroit Institute of Arts’ta.

Uyanıklık ile uyku arasındaki bu anların bir başka yüzü de var, uykuya dalarken yükselen imgeler: hipnagoji.

Huzurla uykuya dalmana yardım edenler

İngiltere’nin NHS’i, Cleveland Clinic ve Brian Sharpless aynı noktada buluşur:

  • düzenli yatma ve kalkma saatleri, yedi ila dokuz saat uyku (NHS);
  • yan yatarak uyumak: NHS sırtüstünü dışarıda bırakır, Sharpless yüzüstünü de (Sharpless, 2016);
  • hafif bir akşam yemeği; yatmadan önce ne alkol, ne kahve, ne tütün; spor günün daha erken saatlerinde (NHS);
  • karanlık ve sessiz bir yatak odası, akşamları daha az ekran, bir banyo, bir kitap, yumuşak bir müzik (Cleveland Clinic).

Uykunun kendisi için akşam bitkilerimizin ayrı bir sayfası var: daha iyi uyumak.

Akşam bitkileri

Alacakaranlıkta bir fincan, ışıklar kısılmış: işte bu sayfanın bitkileri ve tarifleri.

  • Lavanta: kutsal dinlenmenin bitkilerindendir. Daha 1383’te Fransa kralının çamaşırlarının arasına, “avecques le linge”, lavanta konuyordu. Bir tatlı kaşığı çiçek, 80 °C su, kapağı kapalı 7–10 dakika.
  • Passiflora: yumuşaklığın otu; baş döndürücü kokuları ve nefis tadıyla, yavaşça dinginleşen bir akşamda her zaman hoş karşılanan bir bitki çayı. 16. yüzyılda Sevillalı hekim Nicolás Monardes çiçeğinde İsa’nın Çilesini görmüş, adı da buradan gelmiş. Bir ila iki tatlı kaşığı, 90 °C su, 5–15 dakika.
  • Roma papatyası: ruh için küçük bir güneş, lakabı Alçakgönüllü Hükümdar. Yumuşak geçişlerin dostu; zihne silahları bırakma vaktinin geldiğini fısıldayan o. Üç ila beş çiçek, 80 °C su, kapağı kapalı 7–10 dakika.
  • Mulungu: huzurun bekçisi ve rüyaların koruyucusu; Brezilya’nın kurak topraklarından, mercan rengi çiçekli bir ağaç. Halk hekimliği orada kabuğunu kullanır (Ribeiro vd., 2006). 25 cl suya bir yemek kaşığı kabuk, hafif kaynayarak 15–20 dakika, yatmadan yarım saat önce.

Ne zaman doktora görünmeli

NHS, epizotlar sıksa ve uyumaya gitmekten çok korkuyorsan ya da uyku eksikliğinden sürekli yorgunsan bir doktora görünmeni önerir. Doktor altta yatan bir neden de arar; örneğin gün içinde belirgin uyku hali ve ani kas gücü kayıplarıyla kendini belli eden narkolepsi (Sharpless, 2016).

Önlemler

Lavanta ve passiflora: Avrupa İlaç Ajansı bunları 12 yaşından önce, hamilelikte ve emzirme döneminde önermez; aldıktan sonra araç kullanmamayı tavsiye eder (EMA, lavanta; EMA, passiflora). Passiflora, uyku ilaçları ve anksiyolitik ilaçlarla birlikte alınmaz. Mulungu: hamilelikte ve emzirme döneminde uzak durulur; fincandan sonra ne araç ne makine kullanılır; düşük tansiyonda, sedatif ilaçlarla ve alkolle dikkatli olunur; dört ila altı haftalık kürlerle alınır, ardından ara verilir. Papatya: Asteraceae ailesine alerjin varsa uzak dur. Bir tedavi görüyorsan, herhangi bir bitkiden önce doktoruna danış.

Kaynaklar

⊹ SIK SORULAN SORULAR ⊹

Sorularla uyku felci

Uyku felcine ne yol açar?

Uyanırken, REM uykusunun kas gevşekliği sen çoktan bilincine kavuşmuşken birkaç an daha sürer (Sharpless, 2016). Araştırmalar onu uyku eksikliğiyle, düzensiz saatlerle, stresle ve sırtüstü yatmakla ilişkilendirir (Denis vd., 2018; Cheyne, 2002).

Uyku felcinde neden bir varlık ya da bir iblis görülür?

Sen uyanırken rüya birkaç an daha sürer: çok canlı, çoğu zaman korkutucu imgeleri gerçek odanın içine yansıtır. Her kültür onlara bir yüz vermiştir: Almanya’da Alp, Polonya’da zmora, Brezilya’da Pisadeira, Newfoundland’de Old Hag.

Uyku felcindeki yaratığın adı ne?

Ülkeye göre değişir: eski Fransızcada cauquemare ya da cauquevieille, Almanya’da Alp, İskandinavya’da ve Hollanda’da mare, Polonya’da zmora, Çekya’da můra, Rusya’da domovoy, Brezilya’da Pisadeira, Abruzzo’da Pandafeche, Türkiye’de karabasan. Japonya’da kanashibari kelimesi epizodun kendisini adlandırır.

Uyku felcinden nasıl korunulur?

NHS’in önerileri: düzenli yatma ve kalkma saatleri, yedi ila dokuz saat uyku, yan yatarak uyumak, hafif bir akşam yemeği, yatmadan önce ne alkol ne kahve, spor günün daha erken saatlerinde. Cleveland Clinic bunlara karanlık ve sessiz bir yatak odasını, akşamları daha az ekranı ekler.

Akşam hangi bitki çayı içilir?

Hangisini seviyorsan o: lavanta, bir tatlı kaşığı, kapağı kapalı 7–10 dakika; passiflora, bir ila iki tatlı kaşığı; Roma papatyası, üç ila beş çiçek; mulungu, 15–20 dakikalık kaynatma olarak. Her birinin önlemleri bu sayfada ve kendi sayfasında.

Ne zaman doktora görünmeli?

NHS, epizotlar sıksa ve uyumaya gitmekten çok korkuyorsan ya da uyku eksikliğinden sürekli yorgunsan doktora görünmeni önerir. Gün içinde belirgin uyku hali ve ani kas gücü kayıpları da bir doktora anlatılır.

DİĞER NİYETLER · Rüya

Bu sütunun başka yollarını keşfet.

Rüya dünyasının tüm niyetleri 
  1. Daha iyi uyumak için
  2. Lucid rüya (bilinçli rüya) görmek için
  3. Yas sürecinden geçmek için
  4. Hipnagojiyi keşfetmek için
  5. Haberci rüyalar ve rüya tabiri: kehanet geceleri
  6. Lotus çiçeği mi, nilüfer mi: aradaki fark
Tüm niyetler · 7