Rüyanın Ustaları: ubulawu kökleri

Güney Afrika’nın Xhosa ve Zulu halklarında ubulawu, rüya bitkilerini bir araya getirir: çoğunlukla kökler, bazen gövdeler ya da kabuklar. Bunlar soğuk suda bir sopayla, beyaz bir köpük yükselene dek çırpılır (Sobiecki, 2008, s. 336). Kelimenin Xhosa dilindeki ukulawula fiilinden, “kontrol etmek”ten geldiği söylenir. Kâhinlere göre ubulawu rüyaya “beyaz bir ışık” düşürür, ukukhanya okumhlophe: rüyalar daha canlı olur, uyanınca da hatırlanır (Hirst, 2005).

Bu, kâhinlerin bitkisidir: Xhosa amagqirha ve Zulu izangoma. Erginlenmelerine eşlik eder ve çağrı hastalığı intwaso’yu iyileştirir; atalar geleceğin kâhinini bu hastalıkla seçer (Sobiecki, 2008; 2012). Nyuswa Zulularında ubulawu’lar renge göre siyah, kırmızı ya da beyaz diye sıralanır ve hep siyahtan beyaza doğru gidilir (Ngubane, 1977, s. 109).

• Undlela Ziimlophe, Silene capensis (kabul gören adı: Silene undulata), “African dream root” diye anılan kök. Xhosa dilindeki adı “beyaz yollar” demektir. Acemi kâhinler rüyayı güçlendirmek için onu dolunayda üç gün boyunca, aç karnına, köpük hâlinde içer (Hirst, 2005). Sobiecki ona, ataların ruhlarıyla bağlantılı “lucid rüyalar” (bilinçli rüyalar) atfeder (2008, s. 347).
• Uvuma Omhlope, Synaptolepis kirkii, beyaz kök: -mhlophe “beyaz” demektir. Ritüel kusturucu olarak ve beden yıkamada kullanılır, kâhinlerin “görmesine” yardım eder (Van Wyk & Gericke, 2000, aktaran Sobiecki, 2008). Sobiecki onu rüya için kullanılan ubulawu’lar arasında sayar (2012).
• Mukanya Kude, Vachellia xanthophloea, sarı kabuğu uzaktan görünen akasya: Zulu dilinde umKhanyakude, “uzaktan gelen ışık”. Evimiz için Mukanya Kude bir ubulawu’dur, Afrika rüya bitkileri ailesinden bir bitki; pakette Silene ve Uvuma’nın yanında yer alır.
• Uqume, Hippobromus pauciflorus, transın bitkisi: “kâhin transa geçmeden önce burnunu köpükle çalkalar” (Watt & Breyer-Brandwijk, aktaran Sobiecki, 2008, s. 344). Kabuğu, Silene ile birlikte Xhosa erginlenme ubulawu’suna girer (Broster, 1981).
• Ubhubhubhu, Helinus integrifolius, “soap plant”, yani sabun bitkisi (Sobiecki, 2002). Pedi kâhinleri onu erginlenmede, belleklerini güçlendirmek ve bakışlarını keskinleştirmek için içer (Mönnig, 1967, aktaran Sobiecki, 2008).

Bir nilüfer bile bu aileye girer. Xhosalarda uzuba kökü bir ubulawu’dur; içilemeyecek kadar sert olduğundan yıkamaya ayrılır (Hirst, 2005). Zulu kâhinleri bu çiçeği izibu adıyla tanır: Johannesburg pazarlarında atalarla bağlantılı görüler için satılır (Sobiecki, 2008, s. 345).

Silene, Uvuma ve Mukanya bir arada ya da beş bitkinin hepsi birlikte: Ubulawu keşif paketi.

Bizde ubulawu art arda 3–5 gece boyunca alınır. İnce toz hâlindeki kök soğuk suda bekletilir, sonra beyaz köpük çıkana dek çırpılır: orada çatallı bir sopayla, ixhayi ile (Hirst, 2005), burada bir çırpıcıyla ya da süt köpürtücüsüyle. Köpüğü aç karnına içersin, sabah ya da akşam yemekten epey sonra; niyetini koyarsın, bazen gece için net bir soru da sorarsın.

Xhosa erginlenme adayı kusana dek içer, buna ukugabha denir, akşam da köpükle yıkanır (Lamla, 1975, aktaran Sobiecki, 2008); Sobiecki’nin aktardığına göre “Sotholar köpüğü yemeyi tercih eder” (2012, s. 219). Bizde köpük içilir, kusmaya kadar gidilmez.

Yatağın yanında bir rüya günlüğü, uyanınca birkaç kelime. Rüya bazen ilk geceden gelir, bazen son köpükten birkaç gün sonra; haftalarca da sürebilir. Her ürün sayfası kendi bitkisinin dozunu verir.

Undlela Ziimlophe için 31 yorum geceden söz ediyor: 15’i daha canlı rüyalar, 7’si daha net hatıralar, 6’sı lucid rüyalar anlatıyor; 6 rüyacı ise hiçbir şey fark etmemiş. Uvuma için 14 yorum var, yarısı anlamla yüklü rüyalardan söz ediyor; Mukanya Kude için 5.

Ubulawu üzerine hiçbir klinik araştırma yapılmadı. Hirst kendisi “çok canlı rüyalar” gördü; ona göre mekanizma hâlâ “bir muamma” (Hirst, 2005). Sobiecki önce kırmızı, sonra beyaz bir ubulawu ile daha fazla rüya görmedi: dinginlik ve berraklık anlatır (2012, s. 220).

• Ubulawu’lardaki saponinler köpüğü oluşturur; yüksek dozda tahriş eder ve kusturur (Hirst, 1997, aktaran Sobiecki, 2008).
• Geleneğin dışından, Silene ya da Uvuma’yı kapsül içinde, geleneksel dozların üstünde ve ritüel dışında alan kullanıcılar rahatsız edici, karışık rüyalar görmüş, sonra bırakmış (Sobiecki, 2012, s. 221). Gelenek ise köpükle ve küçük miktarlarla ilerler.
• Sıçanlarda yüksek dozda Uqume yaprağı özütü karaciğer için olası bir toksisite gösterdi (Pendota vd., aktaran Assob vd., 2014).
• Hamilelik ve emzirme döneminde: uzak dur. Bir tedavi görüyorsan (antidepresanlar, anksiyolitikler, uyku ilaçları) ya da psikiyatrik bir rahatsızlığın varsa: herhangi bir bitkiden önce doktoruna danış.

Xhosalarda Silene’yi tanımayı, toplamayı ve kullanmayı yalnızca nehirde erginlenmiş kâhin bilir; aktarda asla bulunmaz (Hirst, 2005). Erginlenme ubulawu’larının tarifleri hem yabancılardan hem de henüz genç erginlerden gizli tutulur (Sobiecki, 2012, s. 222). Bitkilerimiz evde, bu yaşayan geleneğin yanında alınır; paketlerimizin hiçbiri kendini “geleneksel tarif” diye sunmaz.

Rüya bitkilerinin hepsi, tek tek: lucid rüya bitkileri rehberi.